Osmanlıda Hukuk Sistemi ve İşleyişi
13 Temmuz 2024

Osmanlıda Hukuk Sistemi ve İşleyişi

Osmanlı'da Hukuk

Osmanlı Devleti'ndeki hukuki yapı, çok kültürlülük ilkesine dayalı olarak geliştirilmiştir. Bu hukuk sistemi, şer'i ve örfi hukuk olarak iki ana kategoride incelenir. Osmanlılar, çeşitli hukuk düzenlerini sentezleyerek, kendi özgün hukuk sistemlerini oluşturmuşlardır. Genellikle laik bir düzeni olan kanunlar, dini hukuk yani şeriatla birlikte yürütülürdü. Yerel özellikler dikkate alındığında, bazı durumlarda esneklik sağlanmıştır. Sivil düzenin korunmasında ve toprakların idaresinde yerel idarenin hakları bulunmaktaydı. İmparatorluk içindeki farklı unsurların adalet anlayışına hitap edilirdi. Devlet bünyesindeki yeni kültürlere uyumlu kanunlar mevcuttu.

Batıya uygun olan ilk medeni hukuk, Mecelle Kanunları ile gelmiştir. 1839 yılındaki Tanzimat Fermanı ile vatandaşların temel hakları güvenceye alınmıştır. 1856 yılında Islahat Fermanı ile karma mahkemeler kurulmuştur. Divan-ı Ahkâm-ı Adliye adındaki yüksek mahkeme, Sultan Abdülaziz döneminde kurulmuştur. 1878 yılında Mekteb-i Hukuk-i Şahane adlı mekteple hukuk alanında uzmanlar yetiştirilmiştir.

Osmanlı Döneminde Hukuk Sistemi

Şer'i Hukuk

Tanzimat Dönemi'ne kadar, Osmanlılar şer'i hukuk sistemine dayalı bir hukuk sistemi benimsemişlerdir. Diğer İslam devletleri gibi, dini temeller üzerine kurulu kanunlarla yönetilmekteydi. Kur'an, hadisler, icma ve kıyas gibi kaynaklardan çıkarılan İslam hukuku, sistemin temel denetleyicisiydi. Yasama ve yürütme işleri fetvalarla sağlanırdı. Hukukun temeli Hanefi mezhebine dayanmaktaydı. Kadılar ve kazaskerler adli işleri yürütürdü. Şer'i hukuku işleten en önemli kurum Kazaskerlik idi. Yargı sistemi içinde kadıların tayinini ve terfisini yapan kurum kazaskerlikti. İstanbul kadısı, ülkedeki en yüksek rütbeye sahip yargıçtı. Sancaklarda, kazalarda ve eyaletlerde kadılar görev yapardı. Kadılar, gördükleri davalardan harç alarak geçimlerini sağlarlardı. Kadıların verdiği karara karşı, üst mahkemeye yani Divan-ı Hümayun'a başvurulabilirdi.

Örfi Hukuk

Örfi hukuk düzeni, İslamiyet'ten önce süregelen kuralların İslam'a aykırı olmayacak şekilde düzenlenmesiyle oluşturulan kurallar bütünüdür. Buradaki kurallar, şer'i hukukun dışına çıkamazdı. Padişahın çıkarmış olduğu kanunnameler örfi hukuk düzenine girmektedir. Yasama yetkisi padişaha aittir. Padişahın buyrukları, ferman niteliğinde nişancı tarafından yazılırdı. Üzerine padişahın tuğrası işlenerek, bu buyruklar resmiyet kazanırdı.

Osmanlı Hukukunda Mahkemeler

Ülkede adalet işleri cemaat mahkemeleri, şer'i mahkemeler, konsolosluk mahkemeleri ve 19. yüzyıl ile birlikte batılı mahkemelerle yürütülmüştür. Kadılar, mahkemelere bakardı. Mahkeme binası olarak, bir kişinin evi veya cami mekân olarak seçilebilirdi. Kazalarda bir şeriat mahkemesi ve başında bir kadı görevli vardı. Bu süreç, 19. yüzyıla kadar devam etti. Mahkemeler, belirli bir binaya sahip olmadan yapılmıştır. Kadının kendi konağı bile mahkeme binası olarak kullanılmıştır. 1837 yılında Şeyhülislam Kapısı olarak anılan Et Meydanı'ndaki bina, mahkeme salonu olarak kullanılmıştır.

Osmanlı Hukukunda Yargılama

Hukuk düzenine göre, mahkeme tek hâkimden oluşmaktaydı. İslam düzeninde kabul edildiği şekilde uygulanıyordu. Yargılamada kadı tek başına görev yapıyordu. Kadının sadece danışma meclisi bulunuyordu. Bunlara fikir danışabilirdi. Bu, meşveret olarak tanımlanmaktaydı. Kadıda yargılama ve hüküm yetkisi bulunuyordu. Temayüller gereği yargılamada daima bağımsız kişiler bulunurdu. Açık ve net olmayan duruşmalar şaibeli olarak görülürdü. Davacının farklı bir mezhebe mensup olması halinde, buna uygun yargılama yapılabilirdi. Kadının kendi yakınları hakkında hüküm verme yetkisi yoktu. Hasta olması halinde bile davaları görme zorunluluğu vardı. Davalar geceleri ve tatil günlerinde bile görülürdü. Davalarda kadının davayla ilgili olan kişilerle münasebet içinde olamazdı.

Sizden Gelen Sorular / Yorumlar

İlk soruyu siz sormak istermisiniz?

Soru Sor / Yorum Yap

şifre

Çok Okunanlar

Popüler İçerikler

Osmanlı Duraklama Dönemi

Osmanlı Duraklama Dönemi

Eyüp Sultan

Eyüp Sultan

Haber Bülteni

Popüler İçerik

Osmanlıda Vakıf Nasıl İşletilirdi?

Osmanlıda Vakıf Nasıl İşletilirdi?

4. Murat Dönemi ve Savaşları

4. Murat Dönemi ve Savaşları

3. Mehmet Dönemi ve Savaşları

3. Mehmet Dönemi ve Savaşları

Sultan Murat Hayatı ve Ölümü

Sultan Murat Hayatı ve Ölümü

3. Mehmet Dönemi Fetihler

3. Mehmet Dönemi Fetihler

Güncel

Genç Osman Dönemi

Genç Osman Dönemi

Güncel

1 Dünya Savaşında Osmanlı Devleti

1 Dünya Savaşında Osmanlı Devleti

Güncel

1. Ahmet Dönemi ve Savaşları

1. Ahmet Dönemi ve Savaşları

Osmanlıda Veraset Sistemi

Osmanlıda Veraset Sistemi

Osmanlı Devleti Haritası

Osmanlı Devleti Haritası

Mihrimah Sultan Hayatı ve Ölümü

Mihrimah Sultan Hayatı ve Ölümü

Pir Sultan Abdal Hayatı ve Ölümü

Pir Sultan Abdal Hayatı ve Ölümü

Ertuğrul Gazi Hayatı ve Dönemi

Ertuğrul Gazi Hayatı ve Dönemi

Yıldırım Beyazıt Dönemi ve Fetihleri

Yıldırım Beyazıt Dönemi ve Fetihleri

Osman Bey Dönemi ve Hayatı

Osman Bey Dönemi ve Hayatı

1. Ahmed Dönemi Yenilikleri

1. Ahmed Dönemi Yenilikleri

Osmanlı Alfabesi Yazılışı ve Okunuşu

Osmanlı Alfabesi Yazılışı ve Okunuşu

1. Murat Dönemi ve Hayatı

1. Murat Dönemi ve Hayatı

Adile Sultan Kasrı Hayatı ve Ölümü

Adile Sultan Kasrı Hayatı ve Ölümü

II.Murat Dönemi Yapılan Fetihler

II.Murat Dönemi Yapılan Fetihler

17 Yüzyılda Osmanlı Devleti Nasıldı?

17 Yüzyılda Osmanlı Devleti Nasıldı?

Yavuz Sultan Selim

Yavuz Sultan Selim

Ankara Savaşının Sonuçları

Ankara Savaşının Sonuçları

3. Osman Dönemi ve Savaşları

3. Osman Dönemi ve Savaşları

Osmanlıda Tımar Sistemi

Osmanlıda Tımar Sistemi

Osmanlıda Harem Nasıldı ve Neler Yapılır?dı

Osmanlıda Harem Nasıldı ve Neler Yapılır?dı